Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący:Sędzia Katarzyna Jakubowska-Pogorzelska

Protokolant:Wiktoria Skibińska

po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. w Warszawie

na rozprawie sprawy

z powództwa A. K.

przeciwko Towarzystwu (...) S.A. w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt XXV C 2560/17

1. zmienia zaskarżony wyrok :

- w punkcie drugim częściowo w ten sposób, że zasądza od Towarzystwa (...) S.A. w W. na rzecz A. K. kwotę 30 000 zł (trzydzieści tysięcy złotych) tytułem skapitalizowanej renty na zwiększone potrzeby,

- w punkcie trzecim w ten sposób, że znosi wzajemnie między stronami koszty procesu,

2. oddala apelację powódki w pozostałej części;

3. oddala apelację pozwanego;

4. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.

Katarzyna Jakubowska-Pogorzelska

Sygn. akt I ACa 2473/23

UZASADNIENIE

A. K. wystąpiła przeciwko Towarzystwu (...) S.A. w W. z:

1.  o zasądzenie od pozwanego kwoty po 3.180,00 zł, płatne do rąk powódki do 10 dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminu płatności, poczynając od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty – tytułem renty na zwiększone potrzeby;

1.  o zasądzenie od pozwanego kwoty po 3.007,25 zł miesięcznie płatnych do rąk powódki do 10 dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, poczynając od dnia wniesienia powództwa – tytułem renty za zmniejszone widoki na przyszłość;

2.  o zasądzenie od pozwanego kwoty 45.367,79 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty – tytułem odszkodowania;

3.  o zasądzenie od pozwanego kwoty 350.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pisma procesowego z 21 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty – tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę;

4.  ustalenie odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za skutki wypadku mającego miejsce w dniu 27 sierpnia 2015 r., które mogą się ujawnić w przyszłości po stronie powódki.

Powódka wnosiła ponadto o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Towarzystwo (...) S.A. w W. wnosiło o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki A. K. kwotę 102.255,70 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 12255,70 zł od dnia 08 lutego 2018 r. do dnia zapłaty, od kwoty 90.000,00 zł od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; zasądził od powódki A. K. na rzecz pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 4.561,93 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; nakazał pobrać od powódki A. K. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 15.933,36 zł oraz od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 4.418,37 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 27 sierpnia 2015 r. doszło do kolizji drogowej polegającej na tym, że na skutek niezachowania bezpiecznej odległości kierujący pojazdem marki F. najechał na tył pojazdu marki A., którym podróżowała powódka. Sprawcą zdarzenia był kierujący pojazdem marki F., który został ukarany mandatem karnym. Sprawca posiadał w chwili kolizji polisę OC u pozwanego .

Powódka bezpośrednio po kolizji nie odczuwała żadnych dolegliwości bólowych, nie zgłaszała konieczności udzielenia jej pomocy medycznej.

W dniu 28 sierpnia 2015 r. powódka zgłosiła się na Izbę Przyjęć Szpitala w P.. U powódki zdiagnozowano uraz biczowy kręgosłupa szyjnego i piersiowego w wyniku wypadku komunikacyjnego. Powódka skarżyła się na ból karku oraz kręgosłupa piersiowego. Powódce zalecono noszenie kołnierza szyjnego przez okres trwania dolegliwości (ok. 2 tygodnie).

Z punktu widzenia ortopedycznego powódka w następstwie wypadku z 27 sierpnia 2015 r. doznała powierzchownych urazów kręgosłupa szyjnego i piersiowego. Obrażenia ortopedyczne wiązały się z umiarkowanym odczuwaniem dolegliwości przez około 2 tygodnie.

Pierwsze objawy bólu lędźwiowej części kręgosłupa ujawniły się u powódki pod koniec 2015 r. Zaostrzone dolegliwości bólowe, uniemożliwiające normalne funkcjonowanie, wymagające pomocy osób trzecich ujawniły się u powódki w marcu 2016 r., utrzymywały się przez około miesiąc.

U powódki w dniu 08 marca 2016 r. wykonano badanie MR kręgosłupa lędźwiowego, które to badanie wykazało spłycenie lordozy, kręgozmyk tylny, zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe stawów międzykręgowych na poziomach dyskopatii.

Pismem z 22 marca 2016 r. powódka została poinformowana o wyznaczeniu daty podjęcia leczenia w (...) Centrum (...) w K. w dniu 24 stycznia 2017 r.

W okresie od marca 2016 r. do maja 2016 r. powódka odbyła rehabilitację w Przychodni (...) J. S..

Pod koniec grudnia 2016 r. u powódki nastąpił kolejny ostry nawrót dolegliwości związanych z lędźwiowym odcinkiem kręgosłupa. Dolegliwości o znacznym stopniu nasilenia, ograniczające normalne funkcjonowanie, wymagające pomocy osób trzecich utrzymywały się przez około miesiąc.

Powódka w dniu 02 stycznia 2017 r. odbyła wizytę w (...) Sp. z o.o. Powódce zalecono oszczędny tryb życia, przypisano leki.

W dniu 12 stycznia 2017 r. powódka zgłosiła się do dr M. K. z powodu bólu krzyża z promieniowaniem do prawej kończyny dolnej. W opinii wskazano, że powódka odczuwa bóle krzyża od wielu lat, zaostrzenie bólu w marcu 2016 r.. Obraz kliniczny i badanie NMR wskazują na konieczność pilnego leczenia operacyjnego.

Powódka w okresie od 24 stycznia 2017 r. do 03 lutego 2017 r. przebywała w (...) Sp. z o.o. w K. w którym przeszła operację usunięcia przepukliny kręgosłupa (27 stycznia). W związku z ujawnionym niedowładem wykonano rezonans magnetyczny i stwierdzono krwiak na kanale kręgowym wykonano reoperację (31 stycznia). Powódka została skierowana do dalszego leczenia w ambulatoryjnego.

W okresie od 20 marca 2017 r. do 14 kwietnia 2017 r. powódka odbyła rehabilitację w (...) Sp. z o.o. w K..

Po operacji z pierwszej połowy 2017 r. oraz w okresie rekonwalescencji, powódka korzystała z pomocy osób trzecich.

W wyniku wypadku u powódki doszło do uszkodzeń mikrostruktury tarcz międzykręgowych, co po kilku miesiącach widoczne jest w rezonansie magnetycznym jako uszkodzenie gęstości biologicznej tzw. dehydratacja na tle urazowego uszkodzenia mikrokrążenia. Rozwój pierwszych objawów uszkodzenia kręgosłupa a szczególnie jego aparatu stawowo-wiązadłowego może trwać szereg dni a nawet tygodni. Większość objawów wczesnych i późnych powikłań do czasu leczenia operacyjnego związana jest ze skutkami kolizji drogowej.

Dolegliwości bólowe występowały u powódki okresowo i w okresach ostrych były znaczne i w dużym stopniu mogły zaburzyć normalne funkcjonowanie powódki. Operacja i reoperacja wyłączyły powódkę z normalnego funkcjonowania na okres pełnego wygojenia prętów tytanowych tj. około 6 miesięcy. W tych okresach powódka wymagała pomocy w czynnościach wymagających dźwigania, pozycji wymuszonej, schylania. Czasookres niezbędnej pomocy to 3-4 godziny dziennie. Po wygojeniu się implantów pacjent nie wymaga szczególnej pomocy osób trzecich.

W zakresie neurochirurgii nie ma danych co do konieczności stosowania stałej farmakoterapii, brak jest danych diagnostycznych dowodzących prawdopodobnego dalszego leczenia neurochirurgicznego powódki. Brak aktualnej dokumentacji diagnostycznej i brak oceny operatora co do skuteczności leczenia neurochirurgicznego ogranicza aktualną ocenę stanu zdrowia powódki oraz jej wydolności ruchowej.

Wysokość uszczerbku na zdrowiu wynosi 15% - stan neurologiczny i uszkodzenie nerwu strzałkowego – 5% .

Wypadek nie spowodował u powódki zaburzeń psychicznych. Powódka doznała umiarkowanych cierpień psychicznych i stresu, nie korzystała i nie korzysta z psychoterapii. Nie wymagała pomocy psychologicznej i psychiatrycznej w związku ze skutkami wypadku. Powódka ujawnia skłonności do wyolbrzymiania swoich cierpień psychicznych.

Powódka w chwili wypadku miała 43 lata. Była sprawną i aktywną osobą, jeżdżącą na rowerze i nartach. Powódka pracowała w hotelarstwie do 2005 roku. Po urodzeniu dzieci powódka nie wróciła do pracy. Powódka w 2007 r. ukończyła studia na kierunku psychologii społecznej. W 2008 r. powódka ukończyła studia podyplomowe na kierunku psychodietetyka, a w 2012 r. studia podyplomowe z poradnictwa żywieniowego i dietetycznego. Dzieci powódki w momencie wypadku z 2015 r. miały 9 i 6 lat. Powódka od ukończenia ostatnich studiów podyplomowych nie podjęła zatrudnienia w wyuczonym zawodzie. Układała diety znajomym i rodzinie, nie prowadziła zorganizowanej działalności gospodarczej i zawodowej w wyuczonym zawodzie.

Powódka poniosła następujące wydatki związane z urazem kręgosłupa: wydatki na rehabilitację w okresie od marca 2016 r. do maja 2016 r. – 2.175 zł, wydatki na rehabilitację – faktura VAT nr (...) z 26.10.2017 r. – 360 zł, kupno leku D. – 7,34 zł, konsultacja ortopedy z dnia 27 kwietnia 2016 r. – 170 zł, najem balkonika – 60 zł, kupno leków dnia 02 marca 2017 r. – ketonal – 14,66 zł, kupno leków faktura VAT nr (...) – ibuprom - 43,7 zł, wydatki na rehabilitację – faktura VAT nr (...) z 19.12.2017 r. - 300 zł, wydatki na rehabilitację – faktura VAT nr (...) z 01.12.2017 r. – 260 zł, wydatki na rehabilitację w Pensjonacie wczasowo-leczniczym M. (...) w okresie 14-21 lipca 2018 r. – 1.430,00 zł, wydatki na RM kręgosłupa lędźwiowego w dniu 09 marca 2018 r. – 380 zł, konsultacja neurochirurgiczna z dnia 30.03.2018r. w wysokości 300 złotych faktura nr (...) z 30 marca 2018 r. Łączne wydatki z powyższych tytułów wyniosły – 5.500,70 zł.

W dniu 25 listopada 2022r. powódka w Centrum Medycznym (...) poddała się zabiegowi operacyjnemu stabilizacji otwartej, zabieg ten wykonała komercyjnie ponosząc jego koszty w łącznej wysokości 47 222 złote. Zabieg został wykonany w ramach hospitalizacji jednodniowej. Przed przystąpieniem do zabiegu powódka poniosła koszty związane z przygotowaniem do zabiegu w postaci koniecznych badań laboratoryjnych w wysokości 414 złotych oraz koszty badań obrazkowych kręgosłupa w łącznej wysokości 1990 złotych. Po zabiegu powódka w styczniu 2023r. korzystała z rehabilitacji którą udzielał jej rehabilitant w jej miejscu zamieszkania, oraz z ćwiczeń usprawniających (zeznania powódki).

Powódka wymagała pomocy osób trzecich przy wykonywaniu czynności dnia codziennego w okresie objętym powództwem w następującym wymiarze:

1)  3 godziny dziennie przez 30 dni w okresie marzec/kwiecień 2016 r., z zastosowaniem stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę netto w 2016 r. – co daje kwotę 787,50 zł (3 h x 30 dni x 8,75 zł),

1)  3 godziny dziennie przez 30 dni w okresie II połowa grudnia 2016 r. II połowa stycznia 2017 r., z zastosowaniem stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę netto w 2017 r. – co daje kwotę 787,50 zł (3 h x 30 dni x 8,75 zł),

2)  4 godziny dziennie w okresie 6 miesięcy po operacji, gdy przebywała w domu tj. od 04 lutego 2017 r. do 19 marca 2017 r. (41 dni), od 15 kwietnia 2017 r. do 03 sierpnia 2017 r. (107 dni), z zastosowaniem stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę netto w 2017 r. – co daje kwotę 5.180,00 zł (4 h x 148 dni x 8,75 zł).

Były to okresy kiedy powódka odczuwała zwiększony ból lub była bezpośrednio po operacji. Łączne koszty sprawowania opieki nad powódką w powyższym okresie wyniosły – 6.755,00 zł.

Decyzją z 11 stycznia 2018 r. pozwany odmówił wypłaty powódce renty na zwiększone potrzeby oraz renty z tytułu utraconych dochodów.

Decyzją z 19 października 2017 r. pozwany odmówił wypłaty powódce zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku wypadku z 27 sierpnia 2015 r.

Powódka posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności za okres od 08 listopada 2017 r. do 30 listopada 2019 r.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów. Sąd przyjął, że nie dowodzą roszczenia: rachunek z 05 października 2017 r. gdyż z jego treści nie sposób ustalić rodzaju badania lekarskiego, które przeszła powódka, a tym samym także czy jest on powiązany z leczeniem urazu kręgosłupa; rachunek, przedpłata w pensjonacie wczasowo-leczniczym na 400 zł gdyż powódka przedstawiła oświadczenie właściciela pensjonatu, który podał całościowy koszt turnusu. Uwzględnienie tej kwoty oznaczało by powielenie wydatków poniesionych z tego tytułu; część rachunku za kupno leków z 02 marca 2017 r. powódka nie wykazała by wszystkie leki wskazane na rachunku były związane z procesem leczenia kręgosłupa dlatego też uwzględniono tylko lek ketonal – już tylko z akt tej sprawy wiadomo, że jest to lek przeciwbólowy, co do pozostałych brak jest w dokumentacji medycznej zaleceń lekarskich do ich kupna; częściowo faktura VAT nr (...) tu również uwzględniono tylko nabycie przeciwbólowego ibupromu, podobnie w stosunku do tego powódka nie wykazała by wszystkie leki wskazane na rachunku były związane z procesem leczenia kręgosłupa, brak jest w dokumentacji medycznej zaleceń lekarskich do ich kupna; wyciągi z rachunku bankowego powódki albowiem kopia złożona wraz z pozwem nie posiada w ogóle kwot transakcji (ucięty fragment wydruku) lub zawiera niepełne kwoty (fragmenty kwot); fakturę VAT nr (...) z dnia 05 października 2017 r. albowiem nie określono w jej treści rodzaju badania co nie pozwala określić czy związane było ono z leczeniem powódki w związku z wypadkiem.

Złożone wraz z pismem powódki z 23 sierpnia 2022 r. rachunki i faktury za okres od listopada 2020 r. do czerwca 2022 r. w części dowodzą skorzystania przez powódkę z rehabilitacji i ponoszenia jej kosztów, korzystania przez powódkę ze wsparcia trenera personalnego, podobnie załączone do pisma z dnia 12.11.2022r. oraz złożone na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2023r. faktury, umowa na zabiegu stabilizacji, świadczą o dokonaniu zabiegu i poniesionych w związku z nim wydatkach, jednak Sąd zwrócił uwagę, że wydatki które obrazują te dokumenty nie są objęte żądaniem pozwu ani modyfikacji.

Biegły sądowy z zakresu neurochirurgii wskazał w opinii podstawowej, że powódka „wymaga stałej kompleksowej rehabilitacji podtrzymującej najlepiej w specjalistycznym centrum w W. oraz przynajmniej 2 turnusów rehabilitacyjnych w roku wraz z opiekunem”, jednak biegły nie jest specjalistą z zakresu rehabilitacji, a w pisemnej opinii uzupełniającej z 04 października 2021 r. ten sam biegły wskazał, że „brak aktualnej dokumentacji diagnostycznej i brak oceny operatora co do skuteczności leczenia neurochirurgicznego ogranicza ocenę stanu powódki w obecnym czasie. Również brak dokumentacji z prowadzonej rehabilitacji w ostatnim roku uniemożliwia ocenę wydolności ruchowej”.

W ocenie Sądu Okręgowego w sytuacji gdy powódka na której spoczywa ciężar wykazania swoich twierdzeń, nie przedłożyła dokumentacji medycznej obrazującej jej stan zdrowia po zakończeniu rehabilitacji po pierwszej operacji kręgosłupa, nie jest możliwe ustalenie czy i w jakim zakresie powódka potrzebowała rehabilitacji podtrzymującej. Postawione przez biegłego do rehabilitacji wnioski są dowolne i teoretyczne, gdyż biegły nie dysponował wynikami badań obrazowych powódki. Sąd zwraca również uwagę w kontekście ww. rachunków, że powódka nie przedstawiła żadnych zaleceń lekarskich (zaświadczeń, skierowań) uzasadniających intensywność oraz rodzaj podejmowanej rehabilitacji.

Dodatkowo powódka poddała się drugiemu zabiegowi operacyjnemu w listopadzie 2022r. po zabiegu jak zeznała korzystała z rehabilitacji, przede wszystkim zaś zmieniły się jej potrzeby rehabilitacyjne, o czym biegły w opinii sporządzonej przed drugim zabiegiem nie mógł opiniować, zdaniem biegłego przynajmniej na chwilę sporządzania opinii nie było potrzeby korzystania z zabiegu operacyjnego. Zmiana sytuacji powódki po drugim zabiegu powodowała, że nieaktualną stała się opinia biegłego co do zakresu potrzebnej powódce rehabilitacji na przyszłość.

Dokumenty załączone do pisma z dnia 23 sierpnia 2022 r. rachunki i faktury za okres od listopada 2020 r. do czerwca 2022 r. w części dowodzą skorzystania przez powódkę z rehabilitacji i ponoszenia jej kosztów, korzystania przez powódkę ze wsparcia trenera personalnego, podobnie załączone do pisma z dnia 12.11.2022r. Natomiast na skutek braku opisów na fakturach wskazujących na to czego dotyczy rehabilitacja nie jest znane czy rehabilitacja ta była związana ze skutkami wypadku czy innymi problemami zdrowotnymi powódki, a także czy była przedmiotowo celowa dla poprawy jej stanu zdrowia związanego z wypadkiem.

Zeznania świadków oraz powódki Sąd uznał za wiarygodne w zakresie w jakim korelowały z pozostałym materiałem dowodowym, zwłaszcza dokumentacją medyczną, na podstawie której można względnie dokładnie (w połączeniu z opinią biegłego neurochirurga) ustalić okresy wyłączenia powódki z normalnego funkcjonowania w związku z dolegliwościami związanymi z urazem kręgosłupa lędźwiowego. Przy czym Sąd nie dał wiary powódce co do tego, że poza okresami ciąży i bezpośrednio po nich nie odczuwała bólu kręgosłupa w odcinku lędźwiowym.

Opinię biegłego ortopedy i traumatologa, opinię biegłych psychiatry i psychologa, opinię biegłego neurochirurga Sąd włączył do podstaw rozstrzygnięcia w zakresie wynikającym ze specjalizacji tych biegłych.

Zdaniem Sądu wywody dwóch pierwszych ze wskazanych biegłych sądowych są spójne, logiczne oraz właściwie umotywowane. Nie były one kwestionowane przez strony.

Sąd częściowo przyjął za nie stanowiącą podstawy ustaleń opinię biegłego sądowego neurochirurga z przyczyn omówionych powyżej. W pozostałym zakresie opinia jest według Sądu spójna oraz logiczna. Biegły sądowy wskazał dlaczego uważa, że wynikający z badań obrazowych stan odcinka lędźwiowego kręgosłupa powódki jest wynikiem zdarzenia ubezpieczeniowego, przy czym biegły podawany przez siebie mechanizm powstania uszkodzenia kręgosłupa lędźwiowego przedstawił jako ten który jest najbardziej prawdopodobny - opinia bazuje wiec na wysokim stopniu prawdopodobieństwa, ale biegły zwrócił również uwagę, że mogły istnieć inne czynniki degeneracyjne kręgosłupa, odstępstwa od wzorca anatomicznego które nie wynikają z dokumentacji medycznej pojawiające się wraz z upływem czasu w organizmie człowieka.

Pomięciu podlegał wniosek pełnomocnika powódki o uzupełnienie opinii biegłego z zakresu neurochirurgii zgłoszony jeszcze przed drugim zabiegiem powódki w piśmie z dnia 19.11.2021r. ponieważ na wszystkie pytania zawarte w piśmie biegły odpowiedział w opinii stąd nie było potrzeby kolejnego jej uzupełniania. Natomiast nie został złożony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego po drugim zabiegu celem oceny stanu zdrowia powódki i jej potrzeb rehabilitacyjnych po drugim zabiegu.

Sąd Okręgowy wskazał, że powództwo podlegało częściowemu uwzględnieniu.

Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń jest odpowiedzialnością za ubezpieczonego (art. 34 ust. 1 Ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym oraz Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 392 ze zm.) ten zaś odpowiada w sprawie niniejszej na zasadzie statuowanej w art. 436 § 1 k.c.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że powódka uczestniczyła w zdarzeniu drogowym z 27 sierpnia 2015 r.

Z dokumentów złożonych do sprawy wynikało, że powódka musiała podawać w trakcie wizyt lekarskich, że bóle kręgosłupa odczuwała już wcześniej przed wypadkiem. Zdaniem Sądu u powódki występowały więc odchylenia od wzorca anatomicznego na możliwość istnienia których wskazał biegły neurochirurg.

Powodowały one jakieś dolegliwości kręgosłupa które nie były leczone. Nie wyklucza to ustaleń biegłego który wskazał, że w wyniku wypadku u powódki doszło do uszkodzeń mikrostruktury tarcz międzykręgowych, co po kilku miesiącach widoczne jest w rezonansie magnetycznym jako uszkodzenie gęstości biologicznej tzw. dehydratacja na tle urazowego uszkodzenia mikrokrążenia. Rozwój pierwszych objawów uszkodzenia kręgosłupa a szczególnie jego aparatu stawowo-wiązadłowego może trwać szereg dni a nawet tygodni. Większość objawów wczesnych i późnych powikłań do czasu leczenia operacyjnego związana jest ze skutkami kolizji drogowej.

Zdaniem Sądu na skutek wypadku u powódki doszło do istotnego pogorszenia się stanu zdrowia, prowadzącego do konieczności leczenia operacyjnego kręgosłupa mimo istnienia już wcześniej problemów z kręgosłupem. Na powstanie i rozmiar krzywdy powódki miało wpływ nie tylko zachowanie sprawcy wypadku ale też istnienie wcześniejszych nieleczonych problemów z kręgosłupem, które spotęgowały się na skutek wypadku.

Zgodnie z treścią m.in. 444 § 2 k.c. jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

Roszczeniem powódki objęta była zarówno renta z tytułu zwiększonych potrzeb jak również renta z tytułu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość. Oba roszczenia rentowe dochodzone były począwszy od dnia wniesienia pozwu (20 grudnia 2017 r.).

Roszczenie o zapłatę przez pozwanego na rzecz powódki renty na zwiększone potrzeby oparte było na twierdzeniach o konieczność stałej rehabilitacji powódki w prywatnych jednostkach leczniczych, poza systemem finansowanym przez NFZ.

W ocenie Sądu Okregowego powódka nie przedstawiła pełnego materiału dowodowego pozwalającego na przyjęcie, że od 20 grudnia 2017 r. potrzebowała stałej rehabilitacji w związku ze skutkami wypadku. Zdaniem biegłego proces rekonwalescencji powódki po operacji kręgosłupa zakończył się pół roku od zabiegu. Tymczasem powódka odbyła drugi zabieg operacyjny i rehabilitację po nim. Brak było dowodów pozwalających na oceną zasadności i zakresu potrzebnej powódce rehabilitacji na przyszłość. Zasada oraz koszty rehabilitacji muszą wynikać z kryteriów oraz czynników obiektywnych, zaleceń lekarskich i aktualnej wiedzy medycznej. Nie mogą się opierać na subiektywnym przekonaniu powódki lub sprowadzać się do refinansowania wszelkich kosztów ponoszonych przez powódkę, oznaczonych jako nakłady na rehabilitację. Omawiane roszczenie zarówno co do zasady jaki wysokości powinno zostać wykazane za pomocą dowodu z opinii biegłego sądowego o odpowiedniej specjalizacji. Ocena zasadności rehabilitacji jej zakresu oraz szacunkowych kosztów wymaga wiadomości specjalnych, których Sąd nie posiada. Dlatego omawiane roszczenie powódki uznano za niewykazane zarówno co do zasady jak i wysokości.

Pochylając się nad roszczeniem powódki w zakresie żądania zasądzenia renty z tytułu utraty widoków powodzenia na przyszłość Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu określonym w art. 6 k.c. na powódce ciążył obowiązek udowodnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy szkody, za którego pozwany ponosi odpowiedzialność gwarancyjną. Jedną z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, także na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych, jest szkoda, która ponadto wyznacza górną granicę odpowiedzialności sprawcy. Zatem powódka obowiązana była udowodnić istnienie i rozmiar szkody, gdyż jest to okoliczność, z którą normy prawa cywilnego wiążą skutki prawne. Wykazywana przez powódkę szkoda polega na utracie możliwości uzyskania w przyszłości określonych dochodów z pracy zarobkowej, zaś zasądzona renta ma ten uszczerbek w dochodach powódki wyrównać. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z określonym w art. 6 k.c. rozkładem ciężaru dowodu powódkę obciążał obowiązek przedstawienia okoliczności, i dowodów na ich poparcie, które wskazywałyby w jakim zakresie zmniejszyły się możliwości zarobkowania przez powódkę, jakie zarobki powódka uzyskiwała przed wypadkiem, jakie realnie może uzyskiwać aktualnie i jakie uzyskiwałaby gdyby nie uległa wypadkowi. Powódka obowiązana była też przekonywująco wykazać jakich szans rozwoju zawodowego i możliwości podnoszenia kwalifikacji, i dlaczego, została pozbawiona na skutek wypadku.

Według Sądu powódka nie wykazała powyższego roszczenia zarówno co do zasady jak i wysokości. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że powódka przed wypadkiem mimo ukończenia studiów podyplomowych, i „odchowania” dzieci kilka lat przed wypadkiem nie podjęła w ogóle pracy w wyuczonym zawodzie. Poza własnymi twierdzeniami nie dostarczyła żadnych dowodów pozwalających na określenie tego w jakiej wysokości powódka mogłaby osiągnąć dochód w sytuacji pracy w pełnym wymiarze czasu w wyuczonym zawodzie. Powódka posiadała czasowe orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zdolności zarobkowe powódki nie zostały wyłączone całkowicie w okresie objętym powództwem (od 20 grudnia 2017 r.). Powódka nie wykazała wymiaru czasu i warunków pracy w jakich mogłaby pracować mimo częściowej niezdolności do pracy. Nie są odpowiednim dowodem w tym zakresie zeznania świadków oraz powódki wskazujących, że nie była w stanie „wysiedzieć” w pracy przez 8 godzin. Wyznacznikiem zasadności i wysokości omawianego roszczenia nie może być ani średnie ani minimalne wynagrodzenie za pracę. Nie jest tym samym uzasadnione (jako nie udowodnione) przyznanie powódce renty na podstawie przesłanki zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, w tym zakresie powództwo także podlegało oddaleniu. Ponadto powódka posiada wykształcenie psychologiczne również podyplomowe, ma więc potrzebne kwalifikacje do podjęcia pracy w zawodzie psychologa, sama wskazuje na taki zamiar i możliwość podjęcia pracy przynajmniej on- line. Zdaniem Sądu nawet z zeznań powódki wynika, że nie utraciła ona zdolności do pracy zawodowej, w swoim zawodzie mogła by podjąć zatrudnienie.

Na częściowe uwzględnienie zasługiwało roszczenie odszkodowawcze powódki oparte na art. 444 § 1 k.c. Biorąc pod rozwagę wynik postępowania dowodowego Sąd uznał za zasadne wydatki powódki na: zakup leków wynikających z zaleceń lekarskich; koszty prywatnej rehabilitacji i leczenia; koszty sprawowania opieki przez osoby trzecie poniesione w okresie od wystąpienia pierwszych ostrych symptomów chorobowych (marzec 2016 r.) do momentu zakończenia rekonwalescencji po operacji kręgosłupa (6 miesięcy od wypisania powódki ze szpitala w dniu 03 lutego 2017 r.). Ustalając zasadność kosztów zakupu leków, rehabilitacji oraz prywatnego leczenia na kwotę 5.500,70 zł Sąd kierował się dokumentacją medyczną oraz opinią biegłego sądowego. Dalej idące roszczenie w omawianym zakresie nie zostało wykazane przez powódkę, podlegało zatem oddaleniu.

Zgodnie z przyjętą w judykaturze wykładnią przepisu art. 444 § 1 k.c., prawo poszkodowanego do ekwiwalentu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej nie jest uzależnione od wykazania, czy pomoc jest faktycznie świadczona i czy poszkodowany efektywnie wydatkował odpowiednie koszty z tytułu opieki. Bez znaczenia pozostaje również okoliczność, że pomoc poszkodowanemu świadczona była przez członków rodziny. Szacując stawkę wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad powódką w powyższym okresie Sąd przyjął stawki godzinowe odnoszące się do minimalnego wynagrodzenia Powódka domagała się obliczenia kosztów opieki się w.g stawek dotyczących minimalnego wynagrodzenie w roku 2017, wskazując je na 17 złotych za godzinę, przy czym miesięczne stawka wynagrodzenia minimalnego godzinowego brutto w 2017r. wynosiło nie 17 złotych a 13 złotych, a netto 8,75 złote. Pozwany nie kwestionował zasadności obliczenia kosztów opieki się w.g stawek dotyczących minimalnego wynagrodzenia, podawał jego prawidłowe wysokości. Powódka wykazała zatem zasadność i wysokość kosztów sprawowania opieki przez osoby trzecie do kwoty 6.755,00 zł. Dalej idące roszczenia w tym zakresie jako nieudowodnione podlegały oddaleniu.

W odniesieniu do żądania zadośćuczynienia a podstawie art. art. 444 k.c. w związku z art. 445 § 1 k.c. Sąd uznał, że kwotą odpowiednią jest kwota 90.000,00 zł. Powódka odczuwała skutki wypadku w zakresie odcinka szyjnego i piersiowego kręgosłupa przez maksymalnie dwa tygodnie. W okresie tym nie wymagała pomocy osób trzecich, rehabilitacji, przyjmowania silnych leków na receptę. Leczenie powódki sprowadzało się do odpoczynku, zażywania leków przeciwbólowych, i noszenia gorsetu. Silne dolegliwości bólowe oraz ułomności fizyczne, uniemożliwiające normalne funkcjonowanie przez około miesiąc, pojawiły się w marcu 2016 r. Drugi intensywny epizod bólowy utrzymujący się do operacji na przełomie stycznia i lutego 2017 r., ujawnił się u powódki pod koniec grudnia 2016 r. Był on bardziej intensywny aniżeli pierwszy, zakończył się kilkudniową hospitalizacją i podwójną operacją powódki.

Bez wątpienia pobyt w szpitalu jak i sama operacja również wiązały się z negatywnymi odczuciami fizycznymi i psychicznymi. Następnie powódka przeszła kilkunastodniową rehabilitację usprawniającą. Proces rekonwalescencji po operacji wynosił pół roku. Powódka w wyniku zdarzenia ubezpieczeniowego doznała łącznie 20% uszczerbku na zdrowiu. Powódka co najmniej do grudnia 2019 r. nie mogła podnosić cięższych przedmiotów, posiadała ograniczenia ruchowe i przeciwskazania do wykonywania pracy fizycznej. Na skutek poluzowania śrub stanowiących zespolenie po operacji powódka poddała się kolejnemu zabiegowi stabilizacji doznając kolejnych dolegliwości. Wszystkie przytoczone okoliczności, uzasadniają w ocenie Sądu przyznanie powódce zadośćuczynienia pieniężnego na poziomie 90.000,00 zł. W wyższym wymiarze zadośćuczynienie nie jest zasadne ponieważ powódka z pewnymi ograniczeniami tj. wykonywanie ciężkich prac, przenoszenie ciężkich przedmiotów normalnie funkcjonuje w społeczeństwie, jak wskazano wyżej może też podjąć pracę w wyuczonym zawodzie.

Dalej idące roszczenie o zadośćuczynienie Sąd uznał za rażąco wygórowane. Zdarzenie ubezpieczeniowe nie wywołało u powódki zaburzeń psychicznych. Według biegłych psychiatry i psychologa, powódka ujawnia skłonności do wyolbrzymiania swoich cierpień psychicznych. Zaoferowana przez powódkę dokumentacja medyczna, nie daje odpowiedzi na pytanie o stan fizyczny powódki i rokowania na przyszłość po zakończeniu leczenia pooperacyjnego. Brak jest dowodów medycznych popartych wiedzą specjalną świadczących o tym by powódka nadal pozostawała niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, posiadała ograniczenia fizyczne, przeciwskazania do określonej aktywności fizycznej, podjęcia zatrudnienia w wyuczonym zawodzie, odczuwała stałe dolegliwości bólowe, wymagała intensywnej i czasochłonnej rehabilitacji. Sąd zwrócił uwagę, że powódka przedstawiła również dowody ponoszenia kosztów konsultacji psychologicznych ale wobec opinii biegłych uznał, że nie dotyczyły one skutków wypadku.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie od świadczeń pieniężnych zasądzonych od pozwanego na rzecz powódki orzeczono na podstawie art. 817 k.c. w zw. z art. 481 k.c. W przypadku roszczenia odszkodowawczego o odsetkach orzeczono od dnia 8 lutego 2018 r. tj. od upływu 30 dnia od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu w którym przedmiotowe żądanie pojawiło się po raz pierwszy (8 stycznia 2018 r.) tj. po upływie 30 dniowego terminu określonego w art. 817 § 1 k.c. Zakres szkody wywołanej wypadkiem był znany już z pozwu i jego załączników.

Odmienną zasadę liczenia odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd zastosował do kwoty zasądzonej tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zasądzając odsetki od dnia wyrokowania ponieważ kwestia rozmiaru krzywdy, ustalenia jej powstania oraz okoliczności była sporna i wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustaleń, aż do zamknięcia rozprawy.

Powództwo o ustalenie odpowiedzialności pozwanego względem powódki na przyszłość za skutki wypadku komunikacyjnego podlegało oddaleniu ze względu na brak interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c., a także niewykazanie zasadności tego żądania.

Według art. 442 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 sierpnia 2007 r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym w każdym wypadku przedawniało się najpóźniej z upływem 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Na mocy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. z 2007r. nr 80, poz. 538) regulacja ta uległa zmianie. W miejsce uchylonego art. 442 k.c. dodany został art. 442 ¹ k.c., z którego § 3 wynika, że w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Możliwość dochodzenia roszczeń z tego tytułu nie jest zatem ograniczona dziesięcioletnim terminem liczonym od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, a zgodnie z art. 442 ¹ § 3 k.c. w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Sądowi znane jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 24 lutego 2009 r. wydanej pod sygn. akt III CZP 2/09 (Lex nr 483372), zgodnie z którym pod rządem art. 442 ¹ § 3 k.c. powód dochodzący naprawienia szkody na osobie może mieć interes prawny w ustaleniu odpowiedzialności pozwanego za szkody mogące powstać w przyszłości. Tym niemniej należy wskazać, że nawet w przypadku ujawnienia się nowej szkody na osobie powódka będzie obowiązana wykazać nie tylko fakt jej wystąpienia, rozmiar i skutki przekładające się na ocenę wielkości krzywdy i ewentualnej szkody majątkowej, ale także związek przyczynowy ze zdarzeniem, za którego skutki odpowiada pozwany. Samą zaś zasadę, niekwestionowanej na tym etapie odpowiedzialności pozwanego za skutki zdarzenia przesądza już rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Niezależnie od powyższej konstatacji powódka nie wykazała zasadności tego roszczenia, po kolejnym zabiegu ryzyko pojawienia się nowych skutków wypadku u powódki nie jest znane, wcześniej z opinii neurochirurga wynikało, że leczenie jest zakończone.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 zd. 1 in fine k.p.c.

Koszty poniesione przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Warszawie zamykały się kwotą 20.351,73 zł, a mając na względzie stosunek w jaki strony uległy przeciwnikowi procesowemu nakazano pobrać od powódki kwotę 15.933,36 zł (20.351,73 zł x 78,29%) zaś od pozwanego pozostałą różnicę wynoszącą 4.418,37 zł (20.351,73 zł – 15.933,36 zł).

Z powyższym wyrokiem nie zgodziły się obie strony.

Powódka zaskarżyła wyrok w części, tj. w zakresie punktu 2 co do kwoty 60.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia zapłaty, odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 90.000 zł zadośćuczynienia za okres od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia 22 maja 2023r., roszczeń rentowych w zakresie renty z tytułu zwiększonych potrzeb w całości, powództwa z tytułu odszkodowania za koszty opieki nad Powódką co do kwoty 30.529,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, 3 i 4, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 445 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zasądzona na rzecz Powódki kwota pieniężna tytułem zadośćuczynienia w wysokości 90.000,00 zł w pełni rekompensuje krzywdy i cierpienia, będące następstwem wypadku z dnia 27 sierpnia 2015r., podczas gdy stopień krzywdy i cierpienia doznanego przez Powódkę uzasadnia uwzględnienie Jej roszczenia o zadośćuczynienie w dalszej wysokości 60.000,00 zł, bowiem w realiach niniejszej sprawy wyłącznie dochodzona kwota stanowi odpowiednią sumę, o jakiej mowa w art. 445 § 1 k.c.;

2. naruszenie prawa materialnego- art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 817 § k.c. poprzez ich niezastosowanie w zakresie żądania zasądzenia od Pozwanego na rzecz Powódki odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 90.000 zł za okres od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia zapłaty,

3. naruszenie prawa materialnego - art. 444 § 2 kodeksu cywilnego w zakresie renty z tytułu zwiększonych poprzez jego niezasadne niezastosowanie w następstwie uznania, że Powódka nie udowodniła swoich zwiększonych potrzeb dotyczących rehabilitacji,

4. naruszenie przepisów prawa procesowego - art.233 § 1 kpc zobowiązującego sąd do oceny materiału dowodowego w oparciu o jego wszechstronne rozważenie, poprzez dowolną, a zatem błędną i całkowicie sprzeczną z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że Powódka nie przedstawiła pełnego materiału dowodowego pozwalającego na przyjęcie, że od 20 grudnia 2017 r. potrzebowała stałej rehabilitacji w związku ze skutkami wypadku a także, że wymaga rehabilitacji bieżącej, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadków i Powódki wskazują na konieczność korzystania przez Powódkę z zabiegów rehabilitacyjnych,

5. naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 233 § 1 koc zobowiązującego sąd do oceny materiału dowodowego w oparciu o jego wszechstronne rozważenie poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego w postaci opinii biegłego neurochirurga w zakresie w jakim biegły wskazał, że Powódka wymaga rehabilitacji i przyjęcie, że biegły nie dysponował dostateczną dokumentacją medyczną, aby postawić wnioski o niezbędności rehabilitacji Powódki.

6. naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie fragmentów zeznań złożonych przez świadków P. K. i M. O., z których wynika faktyczna zakres opieki nad Powódką po wypadku, co doprowadziło do oddalenie w części powództwa dotyczącego odszkodowania za poniesione przez Powódkę koszty leczenia,

7. naruszenie prawa procesowego - art. 100 k.p.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie w niniejszej sprawie i stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu pomiędzy stronami, w sytuacji gdy szczególne okoliczności sprawy, a przede wszystkim trudna sytuacja finansowa Powódki uzasadnia nieobciążanie Jej kosztami procesu na rzecz Pozwanego, jak i kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa,

8. naruszenie prawa procesowego - art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy szczególne okoliczności sprawy, a przede wszystkim trudna sytuacja finansowa Powódki uzasadnia nieobciążanie Jej kosztami procesu na rzecz Pozwanego oraz kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa.

Mając na uwadze powyższe powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. w zakresie:

a) punktu 2 poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powódki dalszej kwoty 60.000,00 (sześćdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę i cierpienie doznane przez Powódkę w związku z wypadkiem komunikacyjnym mającym miejsce w dniu 27 sierpnia 2015r., r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 sierpnia 2028r. do dnia zapłaty,

b) punktu 2 poprzez zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 90.000 zł za okres od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia 22 maja 2023r.,

c) punktu 2 poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powódki renty z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie po 3.180 (słownie: trzy tysiące sto osiemdziesiąt) złotych miesięcznie, płatne do rąk Powódki z góry do 10 - go dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminu płatności którejkolwiek z rat, poczynając od dnia wniesienia pozwu,

d) punktu 2 poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powódki dalszej kwoty 30.529,00 zł (trzydzieści tysięcy pięćset dwadzieścia dziewięć) tytułem odszkodowania za poniesione przez Powódkę koszty opieki osób trzecich z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, 

e) punktu 3 poprzez nieobciążanie Powódki obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania na rzecz Pozwanego,

f) punktu 4 poprzez nieobciążanie Powódki obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa,

2) zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powódki zwrotu kosztów postępowania za postępowanie apelacyjne przez sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

ewentualnie wnoszę o:

3) uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie XXV Wydziałowi Cywilnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Pozwany zaskarżył wyrok w części, tj. w pkt 1. wyroku co do kwoty 50 000 zł zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 445 § 1 KC przez uznanie, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy łączna kwota 90 000 zł stanowi kwotę odpowiednią tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną przez powódkę wskutek wypadku z dnia 27 sierpnia 2015 r. Na tej podstawie pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części przez oddalenie powództwa w pkt 1. wyroku co do zaskarżonej wyżej kwoty, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Na częściowe uwzględnienie zasługiwała apelacja powódki, natomiast apelacja pozwanego podlegała oddaleniu w całości.

Powódka zaskarżyła wyrok w części, tj. w zakresie punktu 2 co do kwoty 60.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia zapłaty, odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 90.000 zł zadośćuczynienia za okres od dnia 21 sierpnia 2018r. do dnia 22 maja 2023r., roszczeń rentowych w zakresie renty z tytułu zwiększonych potrzeb w całości, odszkodowania za koszty opieki nad Powódką co do kwoty 30.529,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

Rację miała strona powodowa zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę dowodu z opinii biegłego neurochirurga w zakresie w jakim biegły wskazał, że powódka wymaga rehabilitacji i przyjęcie, że biegły nie dysponował dokumentacją medyczną oraz wiedzą aby postawić wnioski o niezbędności rehabilitacji powódki oraz bezpodstawne przyjęcie, że powódka nie przedstawiła wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na przyjęcie, że od 20 grudnia 2017 r. potrzebowała stałej rehabilitacji w związku ze skutkami wypadku.

Nieprzekonujące było stanowisko Sądu Okręgowego, który za nieprzydatną uznał opinię biegłego sądowego z zakresu neurochirurgii w zakresie w jakim biegły stwierdził, że powódka wymaga stałej kompleksowej rehabilitacji podtrzymującej najlepiej w specjalistycznym centrum w W. oraz przynajmniej 2 turnusów rehabilitacyjnych w roku wraz z opiekunem (k. 396). W swojej opinii uzupełniającej biegły nie miał wątpliwości, że powódka potrzebowała pomocy osoby trzeciej także w związku z konsultacjami, badaniami i rehabilitacją (k. 423). W konkluzji biegły stwierdził, że zasadne były koszty rehabilitacji poza NFZ zlecone przez lekarzy specjalistów (k. 42). Wnioski wywiedzione przez biegłego nie mogły być zignorowane, a argumentacja Sądu Okręgowego, że biegły nie posiada kompetencji do wydania opinii w tym zakresie jest błędna. Wprawdzie biegły lekarz neurochirurg nie jest specjalistą rehabilitantem, jednak nie sposób uznać, że biegły ten nie posiada właściwej wiedzy specjalistycznej ażeby ocenić potrzebę rehabilitacji i usprawniania pacjenta neurologicznego. To wszakże w oparciu o skierowanie lekarza neurochirurga prowadzona jest rehabilitacja przez personel zasilany przez wykwalifikowanych rehabilitantów, a nie odwrotnie. Wnioski biegłego neurologa są także w pełni przekonujące, biorąc pod uwagę dostępną dokumentacje medyczną powódki, z której jasno wynika, że powódce zalecano ćwiczenia usprawniające i były one realizowane.

I tak po pojawieniu się dolegliwości bólowych w lutym 2016r włączono leczenie zachowawcze – fizjo i fizykoterapię, zaś po zabiegach operacyjnych z 27 stycznia i 31 stycznia 2017 roku u powódki zastosowano leczenie usprawniające : ćwiczenia według metod neurofizjologicznych, koziołek na stopę prawą, ćwiczenia czynne w odciążeniu z oporem kończyn dolnych, szyna na kończynę dolna prawą fotel do ćwiczeń na kończynę dolną, terapię relaksacyjną , kąpiel wirową kończyn dolnych, ćwiczenia czynne kończyn górnych, elektrostymulacje mięśnia czworogłowego uda prawego, ćwiczenia izometryczne. Z kolei po przyjęciu powódki w dniu 20 marca 2017 roku do (...) Centrum (...) na Oddział rehabilitacyjny zastosowano leczenie farmakologiczne oraz usprawniające. Wnioski wywiedzione przez biegłego z zakresu neurochirurgii co do potrzeby rehabilitacji powódki w związku ze stwierdzonymi u niej dysfunkcjami kręgosłupa, dolegliwościami bólowymi i przeprowadzonymi zabiegami operacyjnymi, w tym jednym w trybie pilnym, są spójne nie tylko z dokumentacją medyczną powódki oraz stoją za nimi wiedza i doświadczenie medyczne lekarza specjalisty z zakresu neurochirurgii ale także są przekonujące w świetle doświadczenia życiowego Sądu Apelacyjnego, szczególnie, że biegły wyjaśnił, iż rokowania u powódki są ostrożne, gdyż w badaniach MR stwierdzono uszkodzenie biostruktury tarczy międzykręgowej na poziomie L5/S1. W odróżnieniu od przedłożonej dokumentacji medycznej oraz opinii biegłego lekarza neurochirurga, wskazywane w apelacji zeznania świadków oraz zeznania złożone przez powódkę cechowały się mniejszym potencjałem do uznania ich za miarodajne do ustalenia potrzeb rehabilitacyjnych powódki, wobec czego nie były one przydatne do dokonania ustaleń w zakresie koniecznego zakresu rehabilitacji.

W świetle powyższego roszczenie powódki o zasądzenie renty uzupełniającej związanej z koniecznością poddania się rehabilitacji za okres od daty wniesienia pozwu było co do zasady usprawiedliwione. Tym niemniej horyzont czasowy tych roszczeń należało określić z uwzględnieniem faktu, iż powódka poddała się kolejnej operacji w listopadzie 2022 roku, po której potrzeba dalszej rehabilitacji nie została przez nią wykazana w niniejszym postępowaniu. Powódka zaniechała dalszej inicjatywy dowodowej w tym zakresie, pomimo iż chodziło o okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia i sporne między stronami (art. 227 k.p.c. , art. 229 k.p.c.). Słusznie w tym kontekście Sąd Okręgowy wskazał, że nie został przez powódkę złożony wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego po ostatnim zabiegu operacyjnym celem oceny stanu zdrowia powódki i jej aktualnych potrzeb rehabilitacyjnych.

Roszczenie o rentę uzupełniającą należało więc uznać za uzasadnione za okres od stycznia 2018 roku do grudnia 2022 roku, co przemawiało za zasądzeniem skapitalizowanej renty za ten okres. Należy wskazać, że charakter renty w rozumieniu art. 444 § 2 k.c. mają nie tylko określone kwoty świadczone przez pozwanego na rzecz powódki, orzeczone na przyszłość (pro futuro), lecz także kwoty zasądzane za poszczególne miesiące przypadające przed datą wyrokowania (w przypadku renty z tytułu zwiększonych potrzeb).

Powódka szacowała swoje roszczenia w tym zakresie w oparciu o kosztorys zabiegów rehabilitacyjnych, który jednak został złożony w niepełnej postaci, bez podpisów i zawierał jedynie 3 pozycje obejmujące fizykoterapię na łączną kwotę 800 zł (k. 37), co nie było wystarczające i miarodajne dla określenia potrzeb powódki w zakresie rehabilitacji, skoro dokument był niekompletny. Sąd Apelacyjny oparł się zatem na zaświadczeniu (...) Przychodni (...) (k. 39), z którego wynikało, że w okresie od 7 marca 2016r do 20 maja 2016r powódka poniosła koszty zabiegów w wysokości 2175 zł, co oznacza, że średnie wydatki w skali miesiąca można szacować na poziomie około 1000 zł. Tym niemniej należało uwzględnić, że wykazane wydatki dotyczą okresu zaostrzenia dolegliwości bólowych u powódki, uniemożliwiających jej normalne funkcjonowanie i wymagających pomocy osób trzecich, które utrzymywały się przez około miesiąca, co prowadziło do wniosku, że w dalszym okresie rehabilitacja nie musiała być tak intensywna, w związku z czym Sąd Apelacyjny oszacował miesięczne wydatki za rehabilitację w kwocie po 500 zł na podstawie art. 322 k.p.c. .

Suma skapitalizowanej renty należnej powódce za okres od 1 stycznia 2018 roku do 31 grudnia 2022 roku wynosi więc 30 000 zł (500 zł x 60 miesięcy). W efekcie powyższa kwota podlegała zasądzeniu na rzecz powódki wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, a to mając na uwadze wynik postępowania dowodowego w niniejszej sprawie i niedostatki w zakresie materiału dowodowego udostępnionego Sądowi przez powódkę.

Uwzględniając powództwo w tej części Sąd Apelacyjny miał na względzie, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą renta należy się poszkodowanemu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na zapewnieniu opieki, pokryciu kosztów przejazdu, stałych kosztów leczenia, specjalnego odżywiania m.in. wydatków – bez względu na to, czy rzeczywiście poszkodowany ponosi wydatki na wspomniane cele, ponieważ wystarczy ustalenie tych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego. Dlatego też nie można uzależniać zasądzenia tejże renty od wykazania, że poszkodowany te potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 lutego 2006r., ygn.. akt I ACa1131/05, LEX nr 194522; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1976r., ygn.. akt IV CR 50/76, LEX nr 2015). Sąd w powyższym zakresie może posługiwać się m.in. 322 k.p.c. (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03 listopada 2009 r., II CSK 249/09 , LEX nr 737261).

Ponad tę kwotę roszczenia powódki nie zostały wykazane zgodnie z art. 6 k.c.

Zarzut powódki dotyczący naruszenia prawa materialnego tj. art. 444 § 2 kodeksu cywilnego w zakresie renty z tytułu zwiększonych poprzez jego niezasadne niezastosowanie w następstwie uznania, że powódka nie udowodniła swoich zwiększonych potrzeb dotyczących rehabilitacji, okazał się zatem częściowo trafny.

Bezzasadny był natomiast zarzut powódki dotyczący naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie fragmentów zeznań złożonych przez świadków P. K. i M. O., z których wedle powódki wynikał faktyczny zakres opieki nad nią w okresie po wypadku, co doprowadziło do oddalenie w części powództwa dotyczącego odszkodowania za poniesione przez powódkę koszty leczenia. W tej mierze Sąd Apelacyjny aprobuje rozważania Sądu Okręgowego na temat zakresu koniecznej opieki ze strony osób trzecich w okresie dolegliwości bólowych i zabiegów operacyjnych. Stanowisko Sądu Okręgowego jest przekonujące i znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonych dokumentach oraz opinii biegłych lekarzy chirurga i neurochirurga, który w sposób obiektywny i uwzględniający wskazania wiedzy medycznej opiniowali w niniejszej sprawie. W odróżnieniu od biegłych, zeznania świadków powołanych przez powódkę pozwalały na potwierdzenie, iż taka opieka była nad powódką roztoczona przez osoby najbliższe, jednak nie były one wystarczająco precyzyjne, a co najistotniejsze świadkowie nie posiadali wiedzy co do wskazań medycznych, a jako osoby najbliższe powódce najprawdopodobniej nie ograniczały się jedynie do czynności niezbędnych z punktu widzenia pacjenta. W tym stanie rzeczy za miarodajne należało uznać opinie biegłych, które zostały prawidłowo zinterpretowane przez Sąd Okręgowy oraz słusznie skonfrontowane z informacjami zawartymi w dokumentacji medycznej przedłożonej do akt sprawy. Skarżąca nie zdołała podważyć prawidłowości oceny dowodów przez pryzmat kryteriów wynikających z art. 233 §1 k.p.c. ani poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych, zaś przytoczona argumentację odwołującą się do zeznań świadków, którzy mieli potwierdzić zakres potrzebnej powódce opieki, stanowiło jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu Okręgowego, które nie wymagały korekty. Istotny był bowiem zakres opieki koniecznej z punktu widzenia rzeczywistych potrzeb powódki, nie zaś to jak postrzegały to osoby z najbliższej rodziny powódki.

Biorąc pod uwagę zarzuty zgłoszone w apelacji powódki rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego dotyczące zasądzonego na rzecz powódki odszkodowania w oparciu o przepis art. 444 §1 k.c. było więc prawidłowe.

Sąd Apelacyjny nie znalazł także podstaw do korekty wyroku w części obejmującej zasądzone na rzecz powódki zadośćuczynienie w kwocie 90 000 zł w oparciu o przepis art. 445 § 1 k.c. W tym zakresie apelacje obu stron zarzucające naruszenie tego przepisu były bezzasadne, bowiem zasądzona kwota zadośćuczynienia spełnia kryteria wypracowane przez orzecznictwo sądowe na tle tego przepisu i stanowi właściwą kwotę pieniężnej rekompensaty za krzywdy doznane przez powódkę w związku z wypadkiem jakiemu uległa w dniu 27 sierpnia 2015 roku. Nie można było uznać, że zasądzona kwota jest rażąco niewspółmierna do tej krzywdy, a więc że jest rażąco wygórowana lub też rażąco zaniżona, a jedynie w takim wypadku możliwa byłaby ingerencja sądu odwoławczego w zaskarżone orzeczenie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 września 1999 r., III CKN 339/98, OSNC 2000/3/ 58, z dnia 29 października 1999 r., I CKN 173/98, niepubl., z dnia 12 października 2000 r., IV CKN 128/00, Lex nr 52520 czy z dnia 27 lutego 2004 r., V CK 282/03, Lex nr 183777). Tego rodzaju okoliczności w tej sprawie skarżący nie zdołali wykazać.

W odniesieniu do kryteriów jakie należy brać pod uwagę określając odpowiednią kwotę zadośćuczynienia w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że konieczne jest uwzględnienie stopnia natężenia doznanej krzywdy tj. rodzaj, charakter, długotrwałość cierpień fizycznych i ujemnych doznań psychicznych ich intensywność, nieodwracalność ujemnych skutków zdrowotnych, a w tym zakresie stopień i trwałość doznanego kalectwa i związana z nim utrata perspektyw na przyszłość oraz towarzyszące jej poczucie bezradności powodowanej koniecznością korzystania z opieki innych osób oraz nieprzydatności społecznej (m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2000 r., II CKN 1119/98, niepubl., z dnia 12 października 2000 r., IV CKN 128/00, niepubl., z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1266/00, niepubl., z dnia 29 września 2004 r., II CK 531/03, niepubl., z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 40, z dnia 28 czerwca 2005 r., I CK 7/05, niepubl., z dnia 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07, OSNC-ZD 2008, nr D, poz. 95, z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 536/07, OSP 2010, nr 5, poz. 47, z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 80 i z dnia 28 stycznia 2010 r„ I CSK 244/09, nie publ.). Powszechnie akceptowana jest w judykaturze zasada utrzymania zadośćuczynienia w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, określanej przy uwzględnieniu występujących w społeczeństwie zróżnicowanych dochodów różnych jego grup (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2002 r., IV CKN 1266/00 niepubl., z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC2005, nr 2, poz. 40, z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, niepubl.). Jednocześnie przyjmuje się, że zadośćuczynienie spełnia swoją kompensacyjna funkcję, jeżeli jest realne tj. jego wysokość przedstawia dla poszkodowanego odczuwalną ekonomicznie wartość. Punktem odniesienia dla takiej oceny powinny więc być stosunki majątkowe, oraz poziom życia istniejący w kraju miejsca jego zamieszkania, w którym koncentrują się jego sprawy życiowe (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1114/00, niepubl. i z dnia 29 maja 2008 r., III CSK 78/08, niepubl.).

Określając wysokość zadośćuczynienia należnego powódce należało zatem uwzględnić cierpienia jakich doznała ona w związku z dolegliwościami bólowymi oraz trzema zabiegami operacyjnymi kręgosłupa. Na tym tle Sąd Okręgowy wziął pod uwagę, że powódka odczuwała skutki wypadku w zakresie odcinka szyjnego i piersiowego kręgosłupa przez maksymalnie dwa tygodnie po wypadku, jednak doświadczyła silnych dolegliwości bólowych uniemożliwiających normalne funkcjonowanie przez około miesiąc w marcu 2016 r. oraz pod koniec grudnia 2016 r. trwający do przełomu stycznia i lutego 2017 r, zakończony kilkudniową hospitalizacją i dwukrotnymi operacjami powódki, co niewątpliwie powodowało dalsze cierpienia fizyczne i psychiczne, ból, ograniczenia w poruszaniu i niedogodności związane z hospitalizacją. Trzeba było uwzględnić, że proces rekonwalescencji po operacji trwał pół roku, a powódka doznała łącznie 20% uszczerbku na zdrowiu. Powódka jeszcze co najmniej do grudnia 2019 r. nie mogła podnosić cięższych przedmiotów, miała ograniczenia ruchowe i przeciwskazania do wykonywania pracy fizycznej. Sąd Okręgowy wziął także pod uwagę, że na skutek poluzowania śrub powódka musiała poddać się trzeciemu zabiegowi operacyjnemu polegającemu na ich stabilizacji, co wiązało się z kolejnymi cierpieniami. W tym stanie rzeczy przyznanie powódce zadośćuczynienia pieniężnego na poziomie 90.000 zł nie może być uznane za rażąco wygórowane, jak próbuje przekonywać strona pozwana, ale z drugiej strony nie jest to też kwota rażąco zaniżona, jak twierdzi powódka, zważywszy, że powódka nie odczuwa bólu na stałe, a silne epizody bólowe poprzedzały wykonanie zabiegów operacyjnych, jest w stanie funkcjonować samodzielnie oraz podjąć pracę zawodową, nie wymagała leczenia psychiatrycznego ani psychoterapii, co potwierdzili w swej opinii biegli z zakresu psychologii i psychiatrii. Trzeba nadmienić, że okoliczność, iż po sporządzeniu tych opinii powódka rozpoczęła intensywne wizyty u psychoterapeuty nie dowodzi rzeczywistych potrzeb powódki w tym zakresie, ale wskazuje raczej na podjętą na ostatnim etapie postępowania próbę zgromadzenia dokumentów w celu wykazania zasadności formułowanych przez siebie roszczeń. W konsekwencji Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że zadośćuczynienie w kwocie dochodzonej przez powódkę jest rażąco wygórowane w stosunku do doznanej przez nią krzywdy, zaś kwotą odpowiednią jest kwota 90 000 zł, która mieści się w granicach wyznaczonych przez art. 445 § 1 k.c., odwołującego się do sędziowskiego uznania.

Chybiony był zarzut powódki dotyczący naruszenia prawa materialnego tj. art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 817 § k.c. w związku z zasądzeniem odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zadośćuczynienia dopiero od daty wyroku zamiast od dnia 21 sierpnia 2018r. tj. daty wniesienia pisma zawierającego modyfikację powództwa.

W sytuacji, w której wysokość odszkodowania została ustalona według cen z daty wyrokowania, ustawowe odsetki należą się od tej chwili, czyli od daty wyrokowania (por. wyroki z: dnia 18 stycznia 2018 r., V CSK 142/17, z dnia 25 maja 2017 r., II CSK 584/16, z dnia 14 października 2016 r., I CSK 685/15, z dnia 9 stycznia 2013 r., III CSK 89/12, OSNC-ZD 2013 Nr 3, poz. 65, z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK 635/10, z dnia 17 czerwca 2010 r., I CSK 308/09, z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 27/09). Pogląd ten jest aprobowany w przypadku zadośćuczynienia, jeżeli podstawę jego ustalenia stanowił rozmiar krzywdy aktualny na datę zamknięcia rozprawy (art. 363 § 2 k.c.). W okolicznościach niniejszej sprawy należało wskazać, że stopień krzywdy doznanej przez powódkę stanowił okoliczność wymagającą przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji została ona określona na moment wyrokowania jako jednorazowe świadczenie mające na celu pełne zaspokojenie tych roszczeń z uwzględnieniem także ostatniej z przebytych przez powódkę operacji kręgosłupa, co nastąpiło zaledwie kilka miesięcy przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie. W związki z powyższym, aprobując stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 marca 2013 r. III CSK 192/12, że terminem, od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę, może być więc, w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynieniu, jak i dzień tego wyrokowania, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od daty wyrokowania przez Sąd Okręgowy było uzasadnione.

Z tego względu powódce przysługują odsetki od daty wyrokowania, co czyniło bezzasadnym zarzut naruszenia art. art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 817 k.c.

W konsekwencji zmiany zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie na rzecz powódki dodatkowej kwoty 30 000 zł tytułem skapitalizowanej renty, zmianie podlegało także rozstrzygnięcie dotyczące kosztów procesu poprzez ich wzajemne zniesienie miedzy stronami z uwzględnieniem przepisu art. 102 k.p.c., którego zastosowanie uzasadniał charakter niniejszej sprawy i rodzaj zgłaszanych roszczeń podlegających sędziowskiej ocenie. W tym stanie rzeczy za właściwe należało uznać wzajemne zniesienie kosztów postępowania odwoławczego między stronami, pomimo iż proporcje w jakich strony uległy w swych stanowiskach przemawiały na korzyść strony pozwanej.

O zwrocie wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa orzeczono jednak stosownie do wyniku postępowania, przyjmując, że powódka wygrała niniejszy proces w 34,5 %, zaś uległa przeciwnikowi w 65,5 %.

SSA Katarzyna Jakubowska-Pogorzelska